Doanh thu tăng đều cùng nhịp phát triển của thành phố
Nếu nhìn vào báo cáo tài chính của Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị Đà Nẵng (Môi trường Đô thị Đà Nẵng) trong ba năm gần đây, bức tranh đầu tiên hiện lên là sự ổn định. Năm 2023, doanh thu của doanh nghiệp đạt khoảng 258,9 tỷ đồng; sang năm 2024, con số này tăng lên hơn 270,1 tỷ đồng và tiếp tục đạt gần 288,3 tỷ đồng trong năm 2025. Chỉ trong vòng hai năm, doanh thu của Môi trường Đô thị Đà Nẵng đã tăng thêm gần 30 tỷ đồng, tương đương mức tăng trưởng hơn 10%. Đối với nhiều doanh nghiệp trên sàn chứng khoán, đây có thể chưa phải tốc độ tăng trưởng quá nổi bật. Nhưng với một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công ích môi trường, đây là kết quả tương đối tích cực.
 |
| Hình minh họa |
Khác với các doanh nghiệp sản xuất hay bán lẻ, tăng trưởng doanh thu của Môi trường Đô thị Đà Nẵng không đến từ việc mở rộng thị trường hay tung ra sản phẩm mới. Nguồn thu chủ yếu của công ty vẫn đến từ các hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải, duy trì vệ sinh đô thị, vận hành các dịch vụ môi trường trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Điều đó đồng nghĩa doanh thu tăng trưởng gần như song hành với quá trình phát triển của đô thị.
Báo cáo hoạt động của công ty cho thấy khối lượng rác thu gom, vận chuyển và xử lý liên tục tăng trong những năm gần đây. Nếu năm 2023 công ty thực hiện xử lý hơn 502 nghìn tấn chất thải thì đến năm 2025 con số này đã vượt 520 nghìn tấn. Khối lượng công việc tăng lên đã tạo nền tảng cho tăng trưởng doanh thu tương đối ổn định của doanh nghiệp.
Ở một góc độ nào đó, Môi trường Đô thị Đà Nẵng sở hữu lợi thế mà không phải doanh nghiệp nào cũng có được, đó là nhu cầu thị trường gần như luôn hiện hữu. Một thành phố có thể cắt giảm đầu tư công hoặc giảm tốc độ xây dựng trong từng giai đoạn, nhưng không thể ngừng thu gom và xử lý rác. Chính vì vậy, hoạt động của công ty mang tính thiết yếu và ít chịu tác động bởi các chu kỳ kinh tế hơn nhiều ngành nghề khác. Tuy nhiên, doanh thu tăng trưởng ổn định mới chỉ là một nửa của câu chuyện.
Lợi nhuận cải thiện nhưng hiệu quả vốn vẫn là dấu hỏi
Đi sâu vào báo cáo tài chính, bức tranh lợi nhuận của Môi trường Đô thị Đà Nẵng cho ta thấy những tín hiệu tích cực nhưng cũng đặt ra không ít thách thức về hiệu quả sử dụng vốn. Lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp năm 2023 đạt khoảng 6,9 tỷ đồng. Năm 2024 tăng lên gần 7,9 tỷ đồng và năm 2025 đạt hơn 10,2 tỷ đồng. Nhìn theo tốc độ tăng trưởng, đây là kết quả khá khả quan. Đặc biệt trong năm 2025, lợi nhuận tăng nhanh hơn tốc độ tăng doanh thu, cho thấy doanh nghiệp đã có những cải thiện nhất định về hiệu quả vận hành.
 |
| Các chỉ tiêu tăng trưởng |
Các chỉ tiêu sinh lời cũng phản ánh xu hướng này, khi ROA của đơn vị tăng từ 3,71% năm 2023 lên 4,32% năm 2024 và đạt 6,38% trong năm 2025. Trong khi đó, ROE tăng từ 7,54% lên 8,73% rồi đạt 12,55%. Đây là mức cải thiện đáng ghi nhận đối với một doanh nghiệp công ích, vốn có biên lợi nhuận thấp. Tuy nhiên, nếu đặt các chỉ tiêu này bên cạnh nhiều doanh nghiệp môi trường hoặc hạ tầng niêm yết khác, hiệu quả sử dụng vốn của Môi trường Đô thị Đà Nẵng vẫn còn rất thấp.
ROE trên 12% là bước tiến so với chính doanh nghiệp trong quá khứ, nhưng vẫn thấp hơn mức sinh lời thường thấy ở nhiều doanh nghiệp cấp nước, hạ tầng hoặc môi trường đang hoạt động theo mô hình thương mại hóa cao hơn. Nguyên nhân nằm ở đặc thù hoạt động của doanh nghiệp, bởi môi trường đô thị là lĩnh vực thâm dụng lao động và thâm dụng vận hành. Để duy trì hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải cho toàn thành phố, Môi trường Đô thị Đà Nẵng phải duy trì đội ngũ nhân sự lớn cùng hệ thống phương tiện, máy móc, thiết bị chuyên dụng.
Điều đó khiến chi phí hoạt động luôn ở mức cao. Quan trọng hơn, khác với doanh nghiệp thương mại có thể điều chỉnh giá bán theo biến động chi phí, phần lớn hoạt động của đơn vị gắn với các dịch vụ công ích và chịu ảnh hưởng đáng kể từ cơ chế giá dịch vụ công. Nói cách khác, doanh nghiệp có thể xử lý nhiều rác hơn, làm nhiều việc hơn nhưng không dễ dàng chuyển toàn bộ phần chi phí gia tăng sang khách hàng. Đó là lý do vì sao doanh thu tăng trưởng tương đối ổn định nhưng biên lợi nhuận vẫn duy trì ở mức thấp.
Khi trách nhiệm công ích tạo ra áp lực mới cho doanh nghiệp môi trường
Điều đáng chú ý nhất trong các báo cáo tài chính của Môi trường Đô thị Đà Nẵng có lẽ không nằm ở tốc độ tăng trưởng doanh thu hay lợi nhuận, mà nằm ở những tín hiệu cho thấy doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mô hình hoạt động. Một trong những điểm nổi bật là xu hướng giảm lao động trong khi doanh thu vẫn tiếp tục tăng.
Nếu năm 2023 doanh nghiệp sử dụng trên 1.100 lao động thì đến năm 2025 con số này đã giảm xuống dưới 1.000 người. Trong cùng giai đoạn, doanh thu và khối lượng công việc vẫn tiếp tục gia tăng. Điều đó cho thấy Môi trường Đô thị Đà Nẵng đang nỗ lực cải thiện năng suất lao động thông qua cơ giới hóa và tối ưu hóa quy trình vận hành.
Tuy nhiên, đây không phải nhiệm vụ dễ dàng, bởi ngành môi trường đô thị từ lâu đã đối mặt với bài toán thiếu hụt lao động. Công việc nặng nhọc, điều kiện làm việc đặc thù và áp lực vận hành liên tục khiến việc tuyển dụng ngày càng khó khăn hơn. Trong khi đó, thu nhập của người lao động buộc phải điều chỉnh theo mặt bằng kinh tế chung. Thu nhập bình quân của người lao động tại đơn vị liên tục được cải thiện trong những năm gần đây và dự kiến tiếp tục tăng trong giai đoạn tới.
Điều này tạo ra áp lực kép lên doanh nghiệp. Một mặt, đơn vị phải duy trì lực lượng lao động đủ lớn để đảm bảo chất lượng dịch vụ môi trường cho thành phố. Mặt khác, chi phí nhân công ngày càng tăng khiến dư địa cải thiện lợi nhuận bị thu hẹp. Không chỉ vậy, nhiều nội dung trong các báo cáo của Hội đồng quản trị cũng cho thấy ban lãnh đạo đang nhìn thấy giới hạn của mô hình kinh doanh hiện tại.
Các kế hoạch đầu tư phương tiện mới, nâng cấp năng lực xử lý chất thải, cải thiện hệ thống điều hành sản xuất, điều chỉnh đơn giá dịch vụ và ứng dụng công nghệ được nhắc đến ngày càng nhiều. Điều này phản ánh một thực tế quan trọng là mô hình thu gom, vận chuyển, xử lý truyền thống đang dần tiến tới ngưỡng phát triển.
Muốn tăng trưởng nhanh hơn trong tương lai, đơn vị sẽ phải tìm kiếm những động lực mới thay vì chỉ dựa vào việc xử lý thêm khối lượng chất thải. Đó có thể là các dịch vụ môi trường giá trị gia tăng cao hơn, các mô hình tái chế, kinh tế tuần hoàn hoặc những giải pháp xử lý chất thải hiện đại gắn với xu hướng ESG và phát triển bền vững.
Nhìn rộng hơn, câu chuyện của Môi trường Đô thị Đà Nẵng phản ánh khá rõ thực trạng của nhiều doanh nghiệp môi trường đô thị tại Việt Nam hiện nay, bởi đây là lĩnh vực gần như không bao giờ thiếu việc làm. Thành phố càng phát triển, nhu cầu môi trường càng tăng, tuy nhiên đây cũng là ngành rất khó tạo ra mức sinh lời vượt trội, bởi phần lớn giá trị tạo ra phải được chia sẻ cho nhiệm vụ công ích.
Vì thế, điều đáng chú ý nhất trong báo cáo tài chính của Môi trường Đô thị Đà Nẵng không nằm ở việc doanh thu đã tiến gần mốc 300 tỷ đồng hay lợi nhuận vượt 10 tỷ đồng trong năm 2025. Điều đáng chú ý hơn là doanh nghiệp đang cố gắng tạo ra nhiều doanh thu hơn với ít lao động hơn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn hơn và từng bước chuyển đổi mô hình kinh doanh để thích ứng với những yêu cầu mới của một đô thị hiện đại. Đó mới là bài toán lớn nhất mà đơn vị sẽ phải giải trong những năm tới.
Mặt khác, ngoài việc cân đối nhiệm vụ công ích với tăng trưởng thì việc tinh giảm bộ máy, nâng cao chất lượng cán bộ trong quản lý, điều hành và vận hành dòng tiền cũng cần được quan tâm, bởi việc thu chi phù hợp theo quy định của pháp luật là điều sống còn của mỗi doanh nghiệp, khi cả nước đang hướng tới một nền kinh tế minh bạch, để tiến xa hơn trong kỷ nguyên mới.
